Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) nedir?

Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bireyin yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe (impulsivite) ve dikkat sorunlarıyla kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur.
DEHB genetik, biyolojik ve psikososyal etkenler gibi çoklu nedenleri olan ve çocuklukta en yaygın görülen davranış bozukluğudur.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri

1- DEHB alt tipleri;
-Dikkatsizliğin ön planda olduğu tip
– Hiperaktivite ve Dürtüselliğin ön planda olduğu tip ve- Bileşik tip

Dikkat Eksikliği

Çoğu zaman;

•  dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.
• Üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı etkinliklerde dikkati dağılır.
  kendisi ile konuşulduğunda tam olarak dinlemiyor görünür.
• Yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da işyerindeki görevlerini tamamlayamaz.
• Etkinlik, görev planlamada ve düzenlemede zorluk çeker.
• Zaman belirli bir süre üzerinde zihinsel çaba gerektiren okul çalışması, ev ödevi gibi görevlerden hoşlanmaz, kaçınır, isteksiz davranır.
• Yapmakta olduğu görev (iş) ya da etkinlik için gerekli olan malzemeyi (kalem, oyuncak, alet) kaybeder.
• Dışarıdan gelen uyarılarla dikkati kolaylıkla çelinir.
• Günlük etkinliklerinde ve işinde çoğu zaman unutkanlıklar yaşar.

Hiperaktivite

• Çoğu zaman eli ayağı boş durmaz, oturduğu yerde kıpırdanır durur.
• Çoğu zaman oturması gerekli durumlarda, örn. derste kalkıp gezinir.
• Çoğu zaman uygunsuz bir halde gezinir, tırmanır durur (ergen ya da yetişkin ise huzursuzdur).
• Çoğu zaman oyun ya da eğlence etkinliklerini sakince sürdürmede zorlanır.
• Çoğu zaman çoğunlukla hareket halindedir ya da kurulmuş motor gibidir.
• Çoğu zaman çok konuşur.

Dürtüsellik

• Çoğu zaman soru bitmeden cevaplamaya kalkar.
• Çoğu zaman sırasını beklemede zorlanır.
• Çoğu zaman başkalarını rahatsız edecek şekilde çoğunlukla böler, sataşır (örn:konuşmaya ya da oyuna girer).

2- 12 yaşından önce birkaç dikkatsizlik ya da aşırı hareketlilik belirtisi vardır.
3- İki ya da daha fazla ortamda görülür. ( ev, okul, iş)
4- Toplumsal yaşama uymada, okul başarısında ve mesleki işlevsellikte bozulma vardır.
5- Davranışların çoğunu en az 6 ay süreyle göstermiş olması gereklidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Görülme sıklığı

Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle
hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat
eksikliği belirgindir. DEHB her kültür ve toplumda görülen bir bozukluktur. Toplumda
görülme sıklığı farklı araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmesine karşın yaklaşık %5-
6 gibidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Nedenleri

• DEHB genetik ve biyolojik temellidir. Aile çalışmalarından elde edilen bilgiler
  DEHB olan çocukların anne babalarında benzer belirtiler olma oranının 2-8 kat
  fazla, kardeşlerinde ise diğer çocuklara oranla 2-3 kat fazla olduğunu
  göstermiştir.
• Çevresel faktörler ise direkt olarak DEHB’e neden olmasa da genetik olarak
  yatkınlığı olan bireylerde riski artırır:
  Doğum öncesi: Gebelikte hastalanma, alkol, sigara ve ilaç kullanımı.
  Doğum sırasında: Erken doğum, doğum komplikasyonları.
  Doğum sonrası: Küçük yaşta geçirilen ameliyat, kaza veya hastalıklar, hastalık
  tedavisinde etkili olan fakat yan etkisi olan ilaçlar alınması.

Yaşlara Göre DEHB

Belirtilerin 12 yaşından önce başlaması gerekir. Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler
belirgin hale gelir. Ancak bir kısmı bebekliklerinden itibaren huysuzlukları az
uyumaları ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Hatta dehb anne karnından itibaren kendini
belli eder. Bebeklik döneminde huzursuzluk, kolik, uyku sorunları sıktır. Oyun
çocukluğu döneminde aşırı hareketli, yaramaz, sürekli koşturan ve kendilerine zarar
veren çocuklardır. Saldırgan davranışlar, öfke nöbetleri sıktır. Oyun ve oyuncaklardan
çabuk sıkılırlar.

Okul döneminin başlamasıyla dikkat eksikliğine bağlı öğrenme sorunlarının gündeme
gelmesi ve arkadaşlarla olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde
ise okul başarısızlığı yanında davranış sorunları ve aileye karşı gelişen tutumlar
gözlenir. Ergenlikte aşırı hareketlilik azalır ve yerine çabuk sıkılma ve dikkat kusuru belirgin olur.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi

• DEHB’de birincil tedavi seçeneği farmakolojik tedavidir. İlaç tedavisiyle birlikte psikoeğitim (çocuk ve aile), bilişsel ve davranışsal yaklaşımlar ve Attentioner dikkat terapisi tedavinin içinde yer almaktadır. Aksi takdirde ilaçla tedavi amacına ulaşmamaktadır.

Betül ARI

Psikolog

Dikkat Eğitmeni