Yazılar

Okul Öncesi Dönemde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Dikkat eksikliği- hiperaktivite bozukluğu olan çocukların en başta gelen özellikleri, bilişsel katılım gerektiren etkinlikleri sürdürememe ve bir işi tamamlayamadan diğerine geçme eğilimiyle birlikte düzensiz, kontrolsüz, aşırı hareketliliktir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun okul öncesi belirtilerine bakıldığında aşırı hareketlilik ilk göze çarpan belirtidir. Durdurulamayan hareketlilik, tutturma, ısrarcı olma, tırmanma ve etrafı kurcalama gibi davranışlar ön plandadır. Çoğu zaman sırasını bekleme güçlüğü vardır, başkalarının sözünü keser veya yaptıklarının arasına girer. Sabırsızca davranışlar sergilerken oldukça fazla konuşurlar. Yaptıkları aktiviteden çabuk sıkılırlar, etkinliklerde kurallara uymadıkları, kendi istedikleri gibi davrandıkları ve kurallara uymadıkları için akranlarıyla uyum problemleri yaşarlar. Motor becerileri akranlarına oranla daha geridedir. Dikkat etme ve dikkatini sürdürme konusunda güçlük çekerler. Çevredeki ses ve hareketler kolayca dikkatini dağıtır. Yaptıkları aktiviteleri bitirmeden bırakma ve görevleri erken terk etme de sık rastlanan özellikleri arasındadır. Dikkatini uzun süre yoğunlaştıramaması, öğrenme konusunda güçlük yaşamasına ve daha sonraki zamanlarda okul başarısızlığına neden olabilir.

Başlangıç yaşı her ne kadar 3-4 yaş olarak belirtilse de belirtiler daha küçük yaşlarda izlenebilir. Bebekliklerinde anne babalar tarafından huysuz, uykusuz, güç bir bebek olarak tanımlanırlar. Yürümeye başladıktan sonra çok yorucu bir çocuk olarak nitelendirilirler.

Okul öncesi küçük çocukların hareketli olmaları ve dikkatlerini uzun süre sürdürememeleri beklenen bir durumdur. Ancak gelişimin bir parçası olan bu durum bazen bir sorunun belirtisi olabilir. Sorun oluşmaya başladığında fark edebilmek erken tanı ve tedaviyi sağlar.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun belirtilerini erken dönemlerde gösteren çocuklarda ileride daha fazla sorunla karşılaşma risklerinin daha fazla olduğu ve görülen problem davranışlarında daha inatçı olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle durumun kontrol altına alınması ve yaşanacak zorlukları en aza indirmek için detaylı değerlendirmeler yapılarak Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun tanınması ve tedavi sürecine başlanması oldukça önemlidir.

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu doğru ve erken tanı konulduğunda son derece hızlı ve kolay tedavi edilebilen bir bozukluktur. İlaç tedavisi, anne-baba eğitimi, bireysel  veya grup çalışmaları dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun tedavisinde sık olarak kullanılan yöntemlerdir.

Betül ARI

Psikolog

Dikkat Eğitmeni

Okul Öncesi Dönemde Dikkat Problemleri

Dikkat ve öğrenme birbirini destekleyen iki önemli kavramdır. En genel tanımıyla dikkat, bir uyarana odaklanmak ve uyaranın verdiği mesajı kavrayabilmek olarak açıklanabilir. Bu odaklanma süresine göre dikkatin gelişip gelişmediği veya ne kadar güçlü olduğu anlaşılmaktadır. Bebeklikten itibaren sürekli farklı uyaranlarla karşılaşmak ve bu uyaranları odaklanarak anlamaya çalışmak dikkati geliştirmektedir. Bebeklik döneminde farklı bir sesten, görüntüden odak noktası sürekli değişmektedir. Bebekler, hayatı daha yeni keşfetmeye başladıkları için dikkatlerini uzun süre tek bir noktada tutmak zordur. Ancak yaş ilerledikçe çocukların yaptığı aktiviteler, çevresindeki olağan uyaranlara alışmaları ile dikkatleri gelişmektedir. Burada ebeveynlerin farkında olması gereken nokta ise; dikkatin geliştirilebilir bir yetenek olduğunu bilmektir. Kavrama ve öğrenmeyi etkileyen dikkat geliştirme, özellikle okul öncesi çocukları için oldukça önemlidir. Bunun için okul öncesi dikkat çalışmaları ile çocukların hafızası ve odaklanmaları geliştirilmelidir.

Okul öncesi dikkat çalışmaları, çocukların okulda başarılarını etkileyen hem eğlenceli hem de eğitici etkinliklerden oluşmaktadır. Eğlence, okul öncesi dikkat çalışmalarında temel noktadır. Çocukların sıkılmaması için okul öncesi dikkat çalışmalarında katı kurallardan, yaşına uymayan etkinliklerden uzak durulmalıdır. Her yaşın gelişimine uygun olacak şekilde eğlenceli dikkat geliştirme etkinlikleri olduğu için çocuğunuza en uygun etkinliği seçmeniz önemlidir. Böylelikle çocuklar bu etkinlikleri bir ders gibi değil, bir oyun gibi görebilmektedir. Okul öncesi dikkat çalışmaları, bir oyun gibi hayata geçirildiğinde çocuklar için daha ilgi çekici olmaktadır. Böylelikle etkinliklerin de verimi yükselmektedir. Ayrıca okul öncesi dikkat çalışmaları esnasında ortamın çocukların dikkatinin dağılmayacağı şekilde düzenlenmesi gereklidir. Farklı ses veya görüntü çocukların hemen dikkatini çekeceği için dikkatlerinin kısa süre içerisinde dağılması olasıdır. Bu nedenle okul öncesi dikkat çalışmaları için etkinlik yaparken ortamın sessiz, farklı uyaranlardan izole edilmiş bir şekilde olmasına dikkat edilmelidir. Okul dönemine kadar okul öncesi dikkat çalışmaları ile odaklanması güçlenen çocuklar, okul dönemlerinde de öğrendiklerini kolaylıkla kavrayabilmektedir.

Betül ARI

Psikolog

Dikkat Eğitmeni

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) nedir?

Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu bireyin yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan aşırı hareketlilik, istekleri erteleyememe (impulsivite) ve dikkat sorunlarıyla kendini gösteren bir psikiyatrik bozukluktur.
DEHB genetik, biyolojik ve psikososyal etkenler gibi çoklu nedenleri olan ve çocuklukta en yaygın görülen davranış bozukluğudur.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri

1- DEHB alt tipleri;
-Dikkatsizliğin ön planda olduğu tip
– Hiperaktivite ve Dürtüselliğin ön planda olduğu tip ve- Bileşik tip

Dikkat Eksikliği

Çoğu zaman;

  •  dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.
  • Üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı etkinliklerde dikkati dağılır.
    kendisi ile konuşulduğunda tam olarak dinlemiyor görünür.
  • Yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da işyerindeki görevlerini tamamlayamaz.
  • Etkinlik, görev planlamada ve düzenlemede zorluk çeker.
  • Zaman belirli bir süre üzerinde zihinsel çaba gerektiren okul çalışması, ev ödevi gibi görevlerden hoşlanmaz, kaçınır, isteksiz davranır.
  • Yapmakta olduğu görev (iş) ya da etkinlik için gerekli olan malzemeyi (kalem, oyuncak, alet) kaybeder.
  • Dışarıdan gelen uyarılarla dikkati kolaylıkla çelinir.
  • Günlük etkinliklerinde ve işinde çoğu zaman unutkanlıklar yaşar.

Hiperaktivite

  • Çoğu zaman eli ayağı boş durmaz, oturduğu yerde kıpırdanır durur.
  • Çoğu zaman oturması gerekli durumlarda, örn. derste kalkıp gezinir.
  • Çoğu zaman uygunsuz bir halde gezinir, tırmanır durur (ergen ya da yetişkin ise huzursuzdur).
  • Çoğu zaman oyun ya da eğlence etkinliklerini sakince sürdürmede zorlanır.
  • Çoğu zaman çoğunlukla hareket halindedir ya da kurulmuş motor gibidir.
  • Çoğu zaman çok konuşur.

Dürtüsellik

  • Çoğu zaman soru bitmeden cevaplamaya kalkar.
  • Çoğu zaman sırasını beklemede zorlanır.
  • Çoğu zaman başkalarını rahatsız edecek şekilde çoğunlukla böler, sataşır (örn:konuşmaya ya da oyuna girer).

2- 12 yaşından önce birkaç dikkatsizlik ya da aşırı hareketlilik belirtisi vardır.
3- İki ya da daha fazla ortamda görülür. ( ev, okul, iş)
4- Toplumsal yaşama uymada, okul başarısında ve mesleki işlevsellikte bozulma vardır.
5- Davranışların çoğunu en az 6 ay süreyle göstermiş olması gereklidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Görülme sıklığı

Erkek çocuklarda kızlara oranla daha sık rastlanır. Erkek çocuklarda genellikle
hiperaktivite ve impulsivite belirtileri ön planda iken, kız çocuklarında daha çok dikkat
eksikliği belirgindir. DEHB her kültür ve toplumda görülen bir bozukluktur. Toplumda
görülme sıklığı farklı araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmesine karşın yaklaşık %5-
6 gibidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Nedenleri

  • DEHB genetik ve biyolojik temellidir. Aile çalışmalarından elde edilen bilgiler
    DEHB olan çocukların anne babalarında benzer belirtiler olma oranının 2-8 kat
    fazla, kardeşlerinde ise diğer çocuklara oranla 2-3 kat fazla olduğunu
    göstermiştir.
  • Çevresel faktörler ise direkt olarak DEHB’e neden olmasa da genetik olarak
    yatkınlığı olan bireylerde riski artırır:
    Doğum öncesi: Gebelikte hastalanma, alkol, sigara ve ilaç kullanımı.
    Doğum sırasında: Erken doğum, doğum komplikasyonları.
    Doğum sonrası: Küçük yaşta geçirilen ameliyat, kaza veya hastalıklar, hastalık
    tedavisinde etkili olan fakat yan etkisi olan ilaçlar alınması.

Yaşlara Göre DEHB

Belirtilerin 12 yaşından önce başlaması gerekir. Genellikle 4-5 yaşlarında belirtiler
belirgin hale gelir. Ancak bir kısmı bebekliklerinden itibaren huysuzlukları az
uyumaları ve az yemeleri ile dikkat çekerler. Hatta dehb anne karnından itibaren kendini
belli eder. Bebeklik döneminde huzursuzluk, kolik, uyku sorunları sıktır. Oyun
çocukluğu döneminde aşırı hareketli, yaramaz, sürekli koşturan ve kendilerine zarar
veren çocuklardır. Saldırgan davranışlar, öfke nöbetleri sıktır. Oyun ve oyuncaklardan
çabuk sıkılırlar.

Okul döneminin başlamasıyla dikkat eksikliğine bağlı öğrenme sorunlarının gündeme
gelmesi ve arkadaşlarla olan sorunları aileyi tedirgin etmeye başlar. Ergenlik döneminde
ise okul başarısızlığı yanında davranış sorunları ve aileye karşı gelişen tutumlar
gözlenir. Ergenlikte aşırı hareketlilik azalır ve yerine çabuk sıkılma ve dikkat kusuru belirgin olur.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi

  • DEHB’de birincil tedavi seçeneği farmakolojik tedavidir. İlaç tedavisiyle birlikte psikoeğitim (çocuk ve aile), bilişsel ve davranışsal yaklaşımlar ve Attentioner dikkat terapisi tedavinin içinde yer almaktadır. Aksi takdirde ilaçla tedavi amacına ulaşmamaktadır.

Betül ARI

Psikolog

Dikkat Eğitmeni