ABA (Applied Behavior Analysis) Nedir?

ABA (Applied Behavior Analysis) ülkemizde Uygulamalı davranış analizi olarak kullanılmaktadır. Uygulamalı davranış analizi; davranış ilkelerini kullanarak oluşturulan yöntemleri, toplumsal açıdan önem arz eden davranışları anlamlı bir düzeyde arttırmak amacıyla sistematik bir şekilde uygulayan ve davranışın gelişiminde kullanılan yöntemlerin etkililiğini deneysel çalışmalar ile ortaya koyan bir bilim dalıdır.

1960’lı yıllarda Lovaas uygulamalı davranış analizi ilkelerini kullanarak otizmli çocukların eğitiminde kullanılan ‘’erken yoğun davranışsal eğitim’’ olarak adlandırılan eğitim modeli üzerinde çalışmalarına başlamıştır. Erken yoğun davranışsal eğitim programı; otizmli olan çocuklar ya da gelişimsel geriliği olan bireylerin eğitimleri için Lovaas tarafından California üniversitesinde geliştirilmiştir.

Lovaas; uygulamalı davranış analizi ilkelerine dayalı olarak Ayrık Denemelerle Öğretim (ADÖ – Discrete Trial Training) tekniğini geliştirmiştir. Lovaas, Öğretim tekniklerinin yanı sıra programların içeriğini, becerilerin öğretim sırasını ve nasıl öğretileceğini düzenlemiş ve bunları ‘’Ben Kitabı’’ adlı kitabında anlatmıştır.

Ayrık denemelerle öğretim, ismine tepki vermek, göz kontağı kurmak gibi öğrenmeye hazırlık becerilerinin öğretiminin yanı sıra dil ve iletişim becerileri sosyal beceriler gibi daha karmaşık becerilerin öğretiminde de kullanılmış ve etkililiği bilimsel olarak kanıtlanmıştır.

Lovaas, otizmli bireyler ile yaptığı araştırmalar sonucunda haftada 30/40 saat yoğun bireysel eğitim alan çocukların %80’lik bölümünün akranlarıyla birlikte eğitim alabilecek düzeye geldiğini gözlemlemiştir.

Lovaas, 1987 yılında bu çalışmasını bir makale olarak yayınlamıştır. “Küçük Yaştaki Otizmli Çocuklarda Davranışsal Müdahale ve Normal Eğitsel ve Zihinsel İşlevde Bulunma”

UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİ TEMEL İLKELERİ

Uygulamalılık

Ele alınan davranışların kuramsal açıdan değil, insanın yaşam kalitesini arttıracak, nitelikte ve sosyal açıdan önemli olması olarak tanımlanmaktadır. Arttırılması ya da azaltılması istenenilen davranışlar seçilirken, sosyal açıdan önemli ve öncelikli olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir. Yaşanılan toplumda kabul görülen davranışlar arttırılırken, uygun olmayan davranışlar azaltılmalıdır.

Davranışsallık

Ele alınan davranışlar, somut olarak gözlenebilir ve ölçülebilir olmalıdır. Davranış tanımları net ve anlaşılır bir biçimde yapılmalıdır. Uygulamalı davranış analizi, ölçme ve değerlendirme sırasında kişiler arasında farklılıklar olmaması adına ölçülebilir, tekrarlanabilir ve sayılabilir davranış tanımları üzerine yoğunlaşmaktadır.

Davranışsallık ilkesinin özellikleri şu şekilde sıralanabilir;

• Hedef davranış belirlenmeli ve tanımı yapılmalıdır.
• Hedef davranış için bir planlama oluşturulmalıdır.
• Davranış ölçülebilir olmalıdır.
• Uygulama sürecinde; uygulayıcı tüm davranış değişikliklerini kayıt altına almalı ve incelemelidir.

Analitiklik

Neden-sonuç ilişkisinin ortaya konulması anlamına gelmektedir. Davranışın ortaya çıkmasında çevresel olayların etkisinin olup olmadığının belirlenmesidir. Uygulamacının bir davranışı analiz edebilmesi için, davranış üzerinde kontrol gücüne sahip olmalı ve neden-sonuç ilişkisini belirlemesi gerekmektedir.

Teknolojiklik

Uygulamalı davranış analizinde kullanılan yöntemler ve süreç, farklı uygulayıcılar tarafından uygulanabilir bir biçimde rapor edilmelidir. Özellikle uygulama öncesinde, sırasında ve sonrasında neler yapıldığı ve bireyin tepkileri ayrıntılı bir şekilde açıklanmalıdır.

Kavramsal Bütünlük

Sistematik bir biçimde kavramsal bütünlük oluşturularak anlaşılırlığın kolaylaştırılmasıdır. Uygulamacılar sistematik biçimde kavramsal bütünlük sağlamalıdır. Böylece diğer araştırmacılar ya da uygulamacılar, kavramsal bütünlüğü elde edilmiş olan uygulamalara kolayca ulaşabilirler. Bu özellik aynı zamanda bir disiplin alanı oluşmasına katkı sağlar.

Etkililik

Etkililik, arttırılmak ya da azaltılmak istenilen davranışta değişimin pratikte olacak şekilde olmasıdır.

Genellenebilirlik

Elde edilen davranış değişikliğinin farklı durum, ortam, koşul ve davranışlara da genellenebilmesidir.

UYGULAMALI DAVRANIŞ ANALİZİNİN VARSAYIMLARI

• Davranışların iletişim işlevleri vardır.
• Kişinin geçmiş öğrenmeleri ve biyolojik özellikleri halihazırdaki davranışlarına katkıda bulunur.
• Uygun ve müsait olmayan davranışların her ikisi de aynı davranış ilkeleriyle yönetilir.
• Davranışlar içinde bulunulan çevreyle ilişkilidir.

 

Hazal ÖNDER
Özel Eğitim Öğretmeni